Model Denetim Politikası
Bu sayfa, platformdaki yapay zekâ ve makine öğrenmesi bileşenlerinin nasıl denetlendiğini tanımlar: kim yapar, hangi periyotla, hangi yöntemle, bulgu çıktığında ne olur.
Sorumlu Yapay Zekâ Politikası gözden geçirme yükümlülüğünü koyar; bu sayfa o yükümlülüğün prosedürüdür; Model Denetim Kayıtları ise yürütüldüğünün kaydıdır.
| Sürüm | 1.0 |
| Yürürlük tarihi | 20 Eylül 2026 |
| Kapsam | Canlıda çalışan tüm model ve karar bileşenleri |
| Politika sahibi | Lunixi teknoloji ve uyum ekibi — [email protected] |
| Gözden geçirme | Yılda bir |
Amaç
Sürekli izleme, bir modelin beklendiği gibi çalışıp çalışmadığını söyler. Denetim, farklı bir soruyu sorar: model hâlâ doğru işi mi yapıyor?
Bu iki soru aynı değildir. Eşiklerin içinde kalan bir model, artık geçerli olmayan bir amaca hizmet ediyor olabilir; ölçümü temiz görünen bir deney, yanlı bir örneklemde ölçülmüş olabilir. Otomatik izleme bunları göremez, çünkü ne arayacağını bilmez.
Roller ve bağımsızlık
| Rol | Sorumluluk |
|---|---|
| Gözden geçiren | Denetimi yürütür, bulguları sınıflandırır, kaydı yazar |
| Bileşen sahibi | Kanıtı sağlar, bulgulara yanıt verir, düzeltmeyi yürütür |
| Onaylayan | Kaydı kapatır; kritik bulgularda müdahale kararını verir |
Gözden geçiren, denetlediği değişikliğin yazarı olamaz. Ekip büyüklüğü nedeniyle bu ayrımın kurulamadığı bir gözden geçirmede, bu durum kaydın içine kısıt olarak yazılır ve gizlenmez. Bağımsızlığın olmadığı bir denetimi bağımsız gibi sunmayız.
Denetim bugün kurum içinde yürütülür. Bağımsız üçüncü taraf denetimi henüz yoktur; başladığında bu sayfada ayrı bir tür olarak tanımlanacaktır.
Periyotlar
| Tür | Periyot | Ne zaman |
|---|---|---|
| Model gözden geçirmesi | Üç ayda bir | Takvim tarihinde |
| Politika gözden geçirmesi | Yılda bir | Yürürlük tarihinin yıl dönümünde |
| Olaya bağlı gözden geçirme | Tetiklendiğinde | Aşağıdaki tetikleyicilerde, en geç 10 iş günü içinde |
Olaya bağlı tetikleyiciler
- Bir model çıktısının karar yetkisi genişlerse
- Yeni bir model veya yapay zekâ yüzeyi canlıya alınırsa
- Bir eşik uyarısı geri almayla sonuçlanırsa
- Özellik şeması yükseltilir ve model hafızası sıfırlanırsa
- Bir müşteri ya da düzenleyici, bir kararın gerekçesine resmî itirazda bulunursa
Yöntem — adım adım
1. Hazırlık. Kapsam sabitlenir: hangi bileşenler, hangi dönem, hangi sürümler. Bir önceki kaydın açık maddeleri listeye alınır.
2. Envanter. Canlıda fiilen çalışan modeller, sürümleri, özellik şeması sürümleri ve karar yetkileri çıkarılır. Beyana değil, çalışan yapılandırmaya bakılır — envanterin belgeden değil sistemden türetilmesi esastır.
3. Ölçüm incelemesi. Dönem içindeki gölge ve kademeli açılış raporları okunur. Kontrol edilen:
- Örneklem eşiği aşılmış mı; aşılmamışsa hüküm verilmemiş mi
- Güven aralıkları raporlanmış mı, nokta tahmine indirgenmemiş mi
- Kapsama biliniyor mu; bilinmiyorsa sıfır sayılmamış mı
- Karşılaştırma, kararın verildiği birimde mi yapılmış
4. Açıklanabilirlik örneklemesi. Dönemden rastgele kararlar seçilir ve gerekçeleri incelenir. Aranan: gerekçenin kararı taşıyıp taşımadığı, bileşen katkılarının farka eşit olup olmadığı, belirsiz koşulların gerekçede görünüp görünmediği.
5. Olay incelemesi. Eşik uyarıları, geri almalar ve bunlara verilen yanıtlar gözden geçirilir. Uyarı üretilip yanıtsız kalmış bir olay kendi başına bulgudur.
6. Açık maddeler. Önceki gözden geçirmeden devreden eksiklerin durumu kapatılır ya da gerekçesiyle devredilir. Üst üste iki kez devreden bir madde, ciddiyeti bir seviye yükseltilerek yeniden sınıflandırılır.
7. Kayıt. Bulgular sınıflandırılır, müdahale kararları verilir, tarihli kayıt yazılır ve onaylanır.
Bulgu sınıfları ve müdahale süreleri
| Sınıf | Tanım | Müdahale |
|---|---|---|
| Kritik | Para yolunda ya da uyum yolunda yanlış karar üretildiğine dair kanıt; açıklanamayan bir karar | Derhal — kayıt beklenmez |
| Yüksek | Ölçüm geçersiz, kapsama bilinmiyor ya da bir kapı fiilen çalışmıyor | 10 iş günü |
| Orta | Gerekçe zayıf, envanter belgeyle uyuşmuyor, uyarı yanıtsız kalmış | Bir sonraki gözden geçirmeye kadar |
| Düşük | Belge, adlandırma ve izlenebilirlik iyileştirmeleri | Takvimsiz |
Eskalasyon — kritik bulguda
Kritik bir bulguda gözden geçirme durmaz ama müdahale beklemez. Elimizdeki kaldıraçlar, en az müdahaleden en fazlasına:
- Kademeli açılış yüzdesini sıfırla — aday model trafiğe etki etmeyi bırakır, öğrenme durmaz.
- Önceki model sürümüne dön — anlık görüntüler şema ve model sürümüyle saklandığı için geri alma öğrenilmiş durumu korur; sıfırdan başlanmaz.
- Önceki akış sürümünü yeniden yayınla — fraud tarafında geri alma bir düzenleme değil, yeni bir yayındır; geçmiş sonradan yazılmaz.
- Bileşeni devre dışı bırak — karar yolu, bileşen olmadan da tanımlı davranışa düşer.
Müdahale kararı insanındır. Eşik izleyicisi otomatik geri alma yapmaz. Bu bilinçlidir: otomatik geri alma ölçüm gürültüsüne tepki verip kararlı bir yapılandırmayı sallar.
Kritik bulgu, müşteriyi etkilemişse bildirim yükümlülüğü Güven sayfasındaki olay bildirimi süresine tabidir.
Kanıt ve kayıt
Her gözden geçirme tarihli bir kayıt üretir ve şunları içerir: kapsam, envanter, incelenen ölçüm raporları, örneklenen kararlar, bulgular ve sınıfları, müdahale kararları, açık maddeler, gözden geçiren ve onaylayan.
Kayıtlar saklanır ve eski sürümler imha edilmez — süreklilik ancak sürüm geçmişiyle gösterilebilir.
Özet, Model Denetim Kayıtları sayfasında herkese açıktır. Ayrıntılı kayıt, tedarikçi değerlendirmesi kapsamında gizlilik sözleşmesiyle paylaşılır.
Bu politikanın sınırı
Denetim, izlemenin yerine geçmez; izleme de denetimin yerine geçmez. Sürekli izleme otomatiktir ve eşiklere bakar — gölge deneyi, kademeli açılış ölçümü, beş dakikada bir koşan eşik izleyicisi. Bu politikadaki gözden geçirme periyodiktir ve insan yargısına dayanır. Birini diğerinin kanıtı olarak sunmayız.
İlgili sayfalar
- Sorumlu Yapay Zekâ Politikası — yükümlülüğün kaynağı, ilkeler, izleme
- Model Denetim Kayıtları — yürütülen gözden geçirmelerin kaydı
- AB Yapay Zekâ Yasası — risk sınıflandırması
- Karar Yönetişimi — yayın ve geri alma zinciri
Sorularınız için
Prosedüre ilişkin soru, denetim kaydı talebi veya tedarikçi değerlendirme formu için: [email protected]